Polska świadomość narodowa przetrwała w Polakach dzięki wytrwałej pracy sporego grona kilku pokoleń polskich działaczy narodowych, nazywanych czasem budzicielami polskiego ducha. Pojawiali się w różnych dziedzinach życia, przypominali o prawach do szkoły, modlitwy, gazety, urzędowego pisma w polskim języku. Walczyli o miejsce dla Polaków w polityce i apelowali o mobilizację polskich środowisk gospodarczych, rolniczych, a także turystycznych.