Nowy numer 25/2018 Archiwum

Spójrz w oczy Matki!

W Czańcu zbliża się wyjątkowa, historyczna chwila. Za niespełna tydzień, 24 marca, do kościoła św. Bartłomieja uroczyście powróci nieobecny od miesięcy obraz Matki Bożej Czanieckiej. Choć jest tu czczony od setek lat, parafianie zobaczą go po raz pierwszy od półtora wieku. Jak to możliwe?

W dziejach istniejącej od przeszło 450 lat parafii jest to wydarzenie bez precedensu, a historycy już zakwalifikowali go do kategorii sensacyjnych. Wymagający pilnej pomocy ze strony konserwatorów wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem, namalowany na trzech lipowych deskach połączonych płótnem, trafił w 2016 r. w ręce krakowskich konserwatorów. Wtedy okazało się, że pod wykonanym ok. 150 lat temu obrazem ukrywa się dobrze zachowana jego pierwsza, gotycka wersja, która powstała najprawdopodobniej ok. 1460–1470 roku, a więc przynajmniej 100 lat wcześniej, niż dotąd przypuszczano. Wizerunek, zaliczany do Hodegetrii Krakowskiej, stanowi najstarszy obraz tego typu na terenie naszej diecezji, który jako jedyny zachował się w całości (!). – Uwagę zwraca zarówno wysoki kunszt artystyczny malarza, troska o misterne detale, jak i operowanie światłem na obrazie, charakterystyczne dla malarstwa niderlandzkiego – wyjaśnia ks. dr Szymon Tracz, diecezjalny konserwator zabytków i sztuki sakralnej, analizując rentgenowskie fotografie malowidła ukrytego pod nowszym obrazem.

Zdjęcia ujawniły też pewne różnice w rysunku postaci Maryi i Jezusa. Po konsultacjach z proboszczem ks. kan. Wiesławem Ostrowskim, parafianami i radą parafialną zapadła decyzja o odsłonięciu najstarszej, najcenniejszej warstwy malowidła. – Wiemy już, jak cenny i wyjątkowy skarb odnalazł się w czanieckiej parafii i całym Kościele bielsko-żywieckim. Teraz przed nami ważne zadanie: odsłonić ten skarb, by to piękne dziedzictwo zobaczyć w całej okazałości – zapowiadał przed rokiem ks. Ostrowski. W maju 2017 r. obraz opuścił swoje miejsce w czanieckim ołtarzu i trafił do krakowskiej pracowni konserwatorskiej w ręce dr Małgorzaty Nowalińskiej i dr Anny Sękowskiej. Dzięki ich staraniom odsłonięte zostało pierwsze oblicze Madonny, które już wkrótce zobaczą wszyscy parafianie.

Ukryty blask

Wcześniej ks. dr Tracz na zaproszenie proboszcza podczas niedzielnych kazań przybliżał parafianom wszystkie szczegóły odkryć, jakich udało się dokonać konserwatorom, badając obraz i jego historię. Okazało się, że malowidło, odnotowywane w kolejnych protokołach wizytacji biskupich, było od początku obecne w czanieckiej parafii, erygowanej w 1565 r. Tak również do niedawna datowano powstanie obrazu. Przetrwał on pożar drewnianej świątyni, a kilka siedemnastowiecznych zapisów potwierdza, że cieszył się żywym kultem, był ozdabiany koronami, a do srebrnej sukienki i tablic przytwierdzano liczne wota ofiarowane przez wiernych wdzięcznych za wyproszone łaski. Obraz słynący łaskami został prawdopodobnie w latach 1871–1881 całkowicie przykryty nową wersją. Jej autorem był prawdopodobnie oświęcimski malarz Michał Piwowarski, który wcześniej odrestaurował ołtarz główny w Czańcu. Jak wspomina ks. dr Tracz, o przypuszczeniach co do gotyckich korzeni wizerunku MB Czanieckiej mówił mu już ks. Dariusz Mależyna (pracujący w tej parafii), który losy obrazu opisał w opracowaniu na temat MB Czanieckiej. Z dokumentów, do których udało się dotrzeć ks. Mależynie, wynikało, że w 1910 r. ówczesny proboszcz czaniecki ks. Józef Szwed prosił krakowskich konserwatorów o zbadanie wieku obrazu. Stwierdzono wówczas, że kilka razy poprawiano go i przemalowywano i że pochodzi on prawdopodobnie z drugiej połowy XVI w., lecz z powodu przemalowań dokładnego czasu powstania nie można określić. Wykonywane w 1911 r. przez krakowskiego malarza Jana Kantego Zielińskiego prace nie poprawiły kondycji malowidła, które w naszych czasach domagało się już pilnej naprawy. Starania te podjął poprzedni proboszcz ks. prał. Stanisław Śmietana. – Dopiero współczesne możliwości techniczne pozwoliły zbadać, co kryje się pod kolejnymi warstwami farb. Badania przeprowadzone w 2016 r. pod kierownictwem prof. Małgorzaty Schuster-Gawłowskiej dowodzą, że malowany na desce obraz pochodzi najprawdopodobniej z lat 1460–1470 i reprezentuje Hodegetrię Krakowską, kiedyś określaną jako Matka Boska Piekarska. Jest zaliczany do grupy dzieł tzw. warsztatu Mistrza Matki Boskiej z Kociny – tłumaczy ks. dr Tracz. – Można też było określić stan i dobrać metody konserwacji zniszczonego podobrazia.

Sensacyjne odkrycie

– Te badania otworzyły drogę do całej późniejszej przygody i wielkich emocji. Zobaczyliśmy na zdjęciach, że pierwszy obraz zachował się bardzo dobrze, prawie w całości. Tylko oryginalne tło zostało zmienione. To oznacza, że wizerunek z Czańca jest najstarszym ocalałym w całości obrazem Matki Bożej w naszej diecezji. Nieco starszy, ale zachowany jedynie w niewielkim fragmencie, jest obraz z Cieszyna, a także z Kęt, zaś obraz MB Rychwałdzkiej jest już młodszy – tłumaczy ks. dr Tracz. Wyschnięte deski udało się częściowo wyprostować i zabezpieczyć w taki sposób, że powierzchnia obrazu została lekko wypukła, ale nie zagraża już rozsadzaniem warstwy malarskiej. Po umieszczeniu obrazu w ramie wypukłości nie będzie widać, a obraz będzie już bezpieczny. Jak zaznacza ks. dr Tracz, specyfiką czanieckiego obrazu są klejnoty zdobiące szatę Maryi i Dzieciątka. To wyjątkowy element, niespotykany na innych obrazach. – Uczestniczymy w niezwykłym wydarzeniu, kiedy po wiekach wraca się do pierwowzoru gotyckiego obrazu będącego świadectwem wielkiej kultury malarskiej. Dzieł o takiej jakości artystycznej zachowało się w Polsce niewiele, najwyżej 120. Wizerunek cieszy się wielkim kultem wiernych, a jego przywrócenie jest ważne dla parafii, ale także naszej diecezji i całej Polski – uważa ks. Tracz.

Czekanie na Maryję

Od 25 stycznia trwa w Czańcu nowenna tygodni. To modlitwa, przez którą parafianie przygotowują się duchowo do przyjęcia obrazu. Przez cały czas jego nieobecności wytrwale modlili się do MB Czanieckiej. – Brakuje nam coraz mocniej codziennego odsłonięcia, fanfar, momentu, kiedy możemy zobaczyć, jak obraz ukazuje się naszym oczom – przyznawali w rozmowach mieszkańcy Czańca. – Obraz jest zewnętrznym znakiem duchowej rzeczywistości i jeśli mamy tego świadomość, to rozumiemy, że Matka Boża cały czas jest z nami. Obraz powraca, aby nam przypominać o stałej obecności Matki Bożej w naszym życiu, dlatego wydarzenie to wymaga wewnętrznego przygotowania – zaznacza ks. kan. Wiesław Ostrowski, proboszcz czanieckiej parafii. – Nowenna, którą zakończymy w czwartek 22 marca, pomaga nam na nowo podjąć refleksję nad różnymi aspektami opieki Matki Bożej nad nami, nad parafią, diecezją i ojczyzną. Bezpośrednim przygotowaniem do powitania są też tegoroczne wielkopostne rekolekcje parafialne i spowiedź, która odbędzie się w tygodniu tuż przed 24 marca. Od początku Wielkiego Tygodnia Czaniecka Madonna będzie towarzyszyć przygotowaniom na spotkanie ze Zmartwychwstałym. – To będzie w jakimś sensie także powrót wizerunku, na który przez wieki patrzyły pokolenia przodków. Pamiętamy, że jest to tylko znak obecności Matki Bożej, ale dzięki niemu uświadamiamy sobie, że jest on na tyle cenny i piękny, że chcemy zadbać o jego godne przyjęcie w kościele i w naszych sercach. Mamy nadzieję, że trwający od wieków kult, podjęty przez nasze pokolenie, pozwoli nam doczekać dnia koronacji obrazu – dodaje ks. kan. Ostrowski. Krokiem na drodze dalszego rozwijania kultu MB Czanieckiej będą nabożeństwa odprawiane w czwartki. Rozpoczynać je będzie o 17.00 adoracja Najświętszego Sakramentu, prowadzona przez grupy parafian, zaś o 17.30 zaczynać się będzie nabożeństwo połączone z odczytywaniem próśb i podziękowań dla Matki Bożej. – Chcemy w Czańcu szczególnie modlić się w intencji osób uzależnionych. Uzależnienia różnego rodzaju to poważny problem współczesnego świata. Ufamy, że skoro właśnie teraz zyskaliśmy tę szansę, by popatrzeć w oczy Matki Bożej i Dzieciątka, w które patrzył podczas modlitwy św. Jan Kanty, to i nasze modlitwy Matka Boska Czaniecka otoczy swoim wstawiennictwem i stanie się patronką ludzkiej walki o uwolnienie z nałogów – mówi ks. kan. Ostrowski.

Wielki powrót

ks. kan. wiesław ostrowski proboszcz w Czańcu – W sobotę 24 marca obraz MB Czanieckiej wraca do parafii. O 16.45 w kościele św. Bartłomieja rozpoczniemy czuwanie połączone z prezentacją poezji maryjnej, przygotowane przez ks. Tomasza Michnioka i młodzież z parafii. O 17.30 na dziedzińcu kościelnym bp Piotr Greger powita obraz przez i wprowadzi go do kościoła. Przed umieszczonym przy ołtarzu obrazem rozpocznie się nabożeństwo do MB Czanieckiej, a o 18.00 – Msza św. koncelebrowana pod przewodnictwem bp. Gregera. Serdecznie zapraszamy w imieniu parafian do wspólnej modlitwy przed obrazem MB Czanieckiej!

« 1 »
oceń artykuł

Zobacz także

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zapisane na później

Pobieranie listy

Rekalma